EU-Mercosur: voorlopige toepassing opent sneller nieuwe handelskansen

De Europese Commissie besloot op vrijdag 27 februari om over te gaan tot de voorlopige toepassing van het EU-Mercosur Interim Trade Agreement (ITA). Daarmee treden delen van het langverwachte partnerschapsakkoord sneller dan voorzien in werking. Dit volgt rechtstreeks op de ratificatie door Argentinië en Uruguay een dag eerder en maakt het mogelijk om tariefverlagingen en handelsmaatregelen al toe te passen voordat alle politieke en juridische obstakels binnen de EU zijn weggewerkt.

“Voor Europese exporteurs is dit een belangrijke mijlpaal. Na meer dan een kwarteeuw onderhandelen tussen de Europese Unie en vier Mercosur-landen: Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, beginnen echte commerciële kansen zich af te tekenen,” zegt Greetje Frankena, Deputy Head of Economic Research bij Atradius. Tegelijk blijft er onzekerheid bestaan. Het juridisch onderzoek door het Europees Hof van Justitie en politieke weerstand binnen delen van de EU maken dat de volledige inwerkingtreding allerminst zeker is.

Akkoord ondertekend, maar nog niet zonder hindernissen

De EU en Mercosur ondertekenden hun historische partnerschap op 17 januari 2026 in Asunción (Paraguay). Het akkoord bevindt zich nu in een complexe ratificatiefase. Volledige goedkeuring vereist instemming van alle EU-lidstaten én alle Mercosur-landen, een proces dat jaren kan duren.

De grootste onzekerheid zit in politieke verdeeldheid binnen de EU. Landen zoals Spanje en Duitsland zien het akkoord als een strategische boost voor industriële export en toegang tot kritieke grondstoffen. Ook Nederland steunt het akkoord inmiddels, na strengere duurzaamheidswaarborgen en duidelijkere handhavingsmechanismen. Andere lidstaten, zoals Frankrijk en Polen, blijven terughoudend uit vrees voor oneerlijke concurrentie voor landbouwers en onvoldoende afdwingbare duurzaamheidsregels.

Daarnaast heeft het Europees Parlement delen van het akkoord voorgelegd aan het Europees Hof van Justitie om de verenigbaarheid met EU-verdragen te toetsen. Deze procedure kan anderhalf tot twee jaar duren en vormt een extra risico op vertraging.

Markttoegang nog vóór volledige ratificatie 

Hoewel volledige ratificatie van alle hoofdstukken unanimiteit vereist, volstaat voor de voorlopige toepassing van een interimakkoord rond goederenhandel de goedkeuring door één EU- of Mercosur-lidstaat. Commissievoorzitter von der Leyen kondigde deze stap op 27 februari aan, na overleg met lidstaten en het Europees Parlement

Ze stelde dit voor als een manier om bedrijven een “first mover advantage” te geven en hen zo snel mogelijk te laten profiteren, terwijl de volledige afronding nog steeds goedkeuring van het Europees Parlement vereist. Het opsplitsen van het akkoord heeft zowel een juridische basis als een precedent, zoals bij het CETA-akkoord met Canada, waarvan het handelsluik al sinds 2017 van kracht is terwijl het investeringsluik nog niet overal is goedgekeurd.

Wat betekent de voorlopige toepassing voor exporteurs?

Voor Europese exporteurs heeft het handelsluik directe en tastbare effecten. Invoertarieven op ongeveer 91% van de goederen tussen de EU en Mercosur zullen geleidelijk verdwijnen over een periode van 15 jaar, douaneprocedures worden eenvoudiger en technische normen beter afgestemd. Europese bedrijven krijgen ook betere toegang tot overheidsopdrachten in Mercosur-landen en geografische aanduidingen worden sterker beschermd.

In de praktijk wordt handel sneller, goedkoper en voorspelbaarder. Tariefvoordelen worden toepasbaar zodra de voorlopige toepassing ingaat bij de ratificerende Mercosur-partners. Vooral industriële exporteurs, zoals in machines, voertuigen en chemie, behoren tot de eerste begunstigden gezien de huidige hoge invoertarieven.

Tegelijk blijft de onzekerheid groot. Een negatieve uitspraak van het Europees Hof van Justitie kan de voorlopige toepassing beperken of de definitieve ratificatie vertragen. Ook politieke tegenstand binnen bepaalde lidstaten blijft een risico. In uitzonderlijke gevallen kan de voorlopige toepassing zelfs worden aangepast of opgeschort.

Praktische stappen voor risicobeheer zijn onder meer: het controleren van oorsprongsregels vóór het toepassen van preferentiële tarieven; voldoende tijd inbouwen voor douane en documentatie; contracten testen op mogelijke beleidswijzigingen of quota; en duurzaamheidsvereisten in relevante toeleveringsketens nauwgezet opvolgen.

Mercosur kan een sleutelpartner worden in de energietransitie

Vanuit economisch perspectief sluit het EU-Mercosur-akkoord aan bij bredere strategische prioriteiten van Europa, zoals het verminderen van afhankelijkheid van China. “De EU heeft dringend nood aan alternatieve bronnen van kritieke grondstoffen, en Mercosur-landen zijn goed geplaatst om die rol te vervullen,” zegt Greetje Frankena.

Argentinië beschikt over grote lithiumreserves die essentieel zijn voor batterijen, terwijl Brazilië rijk is aan grafiet, mangaan, nikkel, bauxiet en zeldzame aardmetalen. Lagere exportheffingen en duidelijkere investeringsregels kunnen Europese toeleveringsketens aanzienlijk versterken.

Ook energiezekerheid speelt een belangrijke rol. De EU vermindert actief haar afhankelijkheid van Rusland en versterkt de samenwerking met landen zoals Brazilië en Argentinië, die zowel groeiende olie- en gasproducenten zijn als potentieel hebben op het vlak van groene waterstof.

Blijvende risico’s en politieke gevoeligheden

De ondertekening van het partnerschapsakkoord in januari en de voorlopige toepassing in februari zijn belangrijke mijlpalen, maar zeker niet het eindpunt.

Er blijven controversepunten, vooral bij Europese landbouwers die vrezen voor concurrentie van Mercosur-producenten met minder strenge normen rond milieu en dierenwelzijn. Om dit te ondervangen bevat het akkoord quota voor gevoelige producten zoals rundvlees, pluimvee, suiker en bepaalde zuivelproducten. De strikte EU-importnormen blijven van toepassing.

Duurzaamheid is het meest gevoelige thema. Het Amazonegebied staat centraal in het debat en het akkoord bevat bindende engagementen rond klimaat en ontbossing. Vanaf eind 2025 moeten producten zoals soja, rundvlees, palmolie, cacao, koffie en rubber ontbossingsvrij zijn om op de EU-markt te komen. De vraag blijft echter in hoeverre deze regels effectief afdwingbaar zijn.

De macro-economische impact zal op korte termijn waarschijnlijk beperkt blijven. De waarde van het akkoord ligt minder in een directe impact op het bbp en meer in het strategische signaal: een hernieuwde inzet op regelgebaseerde handel en langdurige samenwerking. Voor exporteurs blijft er onzekerheid, maar voor wie zich goed voorbereidt, worden de concrete kansen op korte termijn steeds tastbaarder.

Doe je al zaken met de Mercosur-regio of wil je er actief worden?
Ontdek hoe je je effectief kan beschermen tegen betalingsrisico’s en je groei kan veiligstellen.

Plan vandaag nog een gesprek met een van onze specialisten.