Inzicht in de veranderende situatie in het Midden-Oosten

De Verenigde Staten en Israël hebben een reeks uitgebreide en aanhoudende aanvallen op Iran uitgevoerd, waarbij militaire infrastructuur, inlichtingenfaciliteiten en locaties die verband houden met de hoogste leiding zijn getroffen. Iran heeft gereageerd met raket- en drone-aanvallen op Israël en op Amerikaanse posities in verschillende buurlanden. Naast Amerikaanse basissen heeft Iran ook havens, luchthavens en andere infrastructuur in de hele regio aangevallen. Uit openbare verklaringen blijkt dat de operaties nog enkele weken kunnen voortduren, wat de onzekerheid over de duur en het verloop van het conflict en de mogelijke gevolgen ervan vergroot.

De directe gevolgen zijn in de hele regio voelbaar. Verstoringen in belangrijke hubs in de Golf hebben gevolgen voor het vervoer en het luchtverkeer, omdat de autoriteiten het luchtruim beperken en vluchten omleiden. Internationale organisaties hebben spoedvergaderingen belegd om de situatie te beoordelen, terwijl binnen Iran de gemelde aanvallen op hoge functionarissen onzekerheid hebben gecreëerd over de besluitvorming en de politieke stabiliteit.

Volgens Niels de Hoog, senior econoom bij Atradius, "is dit conflict een belangrijke en ongekende ontwikkeling, met mogelijke gevolgen voor het landenrisico in de hele regio en daarbuiten. In dit stadium gaan we ervan uit dat een eventuele regionale escalatie, inclusief een tijdelijke sluiting van de Straat van Hormuz, waarschijnlijk van korte duur zal zijn, variërend van enkele dagen tot enkele weken. In dit scenario verwachten we dat de totale economische impact relatief beperkt zal blijven."

De centrale rol van de Straat van Hormuz

De druk op de Straat van Hormuz is nu de centrale factor die de economische en supply chain-impact van deze crisis bepaalt. De combinatie van militaire escalatie, directe waarschuwingen aan schepen en de opschorting van activiteiten door grote scheepvaart- en energiebedrijven heeft geleid tot een feitelijke sluiting. Iraanse functionarissen beweren dat de Straat gesloten is en dat Iran elk schip dat probeert door te varen zal aanvallen. Dit is van belang omdat Hormuz 's werelds belangrijkste energiecorridor is, waar ongeveer 20% van de wereldwijde olie en ongeveer 30% van het vloeibaar aardgas wordt vervoerd. Elke verstoring daar heeft snel gevolgen voor de energieprijzen, de inflatierisico's en de wereldwijde toeleveringsketens. De olieprijzen zijn al gestegen tot bijna 80 dollar per vat en kunnen, afhankelijk van de duur van de verstoring, stijgen tot 90-140 dollar.

De verminderde doorstroming via Hormuz heeft ook bredere gevolgen voor transport en logistiek. Rederijen vertragen hun schepen of wijzigen hun routes, luchtvaartmaatschappijen passen hun routes aan om regionale risico's te vermijden en belangrijke hubs in de Golf hebben te maken met beperkingen op het gebied van connectiviteit. Deze veranderingen leiden tot langere transittijden, hogere kosten en een grotere behoefte aan werkkapitaal voor tijdgevoelige sectoren zoals elektronica en auto-onderdelen. Aangezien een groot deel van de handel tussen Azië en Europa afhankelijk is van deze routes, zou een langdurige verstoring aanzienlijke gevolgen hebben voor toeleveringsketens die afhankelijk zijn van just-in-time-operaties.

"We verwachten niet dat Iran de zeestraat langdurig gesloten kan houden, aangezien een internationale maritieme operatie onder leiding van de Verenigde Staten een eventuele blokkade van de Straat van Hormuz waarschijnlijk vrij snel zou beëindigen. Een langdurige sluiting zou ook in strijd zijn met de belangen van Iran zelf, omdat dit de vitale olie-export naar China zou blokkeren", aldus onze senior econoom.

Basisscenario van Atradius: kortstondig conflict

Het basisscenario van Atradius gaat uit van een kortdurend conflict, gevolgd door een geleidelijke terugkeer naar diplomatieke betrekkingen, waaronder een hernieuwde poging tot nucleaire onderhandelingen. Volgens De Hoog "is Iran grotendeels geïsoleerd en zou het moeilijk zijn om een langdurige confrontatie vol te houden. Een langdurige sluiting van de Straat van Hormuz zou ook ernstige gevolgen hebben voor de kwetsbare economie van het land, omdat de essentiële olie-export naar China zou worden verstoord en de binnenlandse sociale druk zou toenemen. De recente risicovolle acties tegen de Golfstaten lijken vooral bedoeld om politieke invloed te creëren om terug te keren naar de onderhandelingstafel. Een grote escalatie zou contraproductief zijn, omdat dit de Golfstaten ertoe zou kunnen aanzetten zich actief tegen Iran te keren."

In een scenario met een kort conflict blijven de economische gevolgen voor de Golfstaten beperkt, hoewel verstoringen onvermijdelijk zijn. Omdat de Straat van Hormuz effectief geblokkeerd is, kunnen de Golfstaten niet profiteren van hogere olieprijzen en ondervinden hun niet-oliegerelateerde economieën tijdelijke druk door de sluiting van het luchtruim en onderbrekingen in het toerisme, de logistiek en de wederuitvoeractiviteiten. Dankzij hun aanzienlijke internationale reserves en grote staatsinvesteringsfondsen zijn de meeste economieën in de Golf in staat om een verstoring van enkele weken op te vangen, met een geschatte gemiddelde impact op de groei van ongeveer een half procentpunt.

Qatar is het meest kwetsbaar, aangezien al zijn export van vloeibaar aardgas via de Straat van Hormuz moet verlopen. Deze kwetsbaarheid verklaart zijn voorzorgsmaatregel om de LNG-productie tijdelijk stop te zetten na recente veiligheidsincidenten. Oman lijkt minder kwetsbaar omdat zijn belangrijkste haven, Duqm, buiten de straat ligt, hoewel recente drone-aanvallen en incidenten in de Golf van Oman wijzen op extra risico's. De Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië kunnen een deel van hun olie-export via pijpleidingen omleiden, hoewel dit de impact slechts gedeeltelijk verzacht.

Voor landen buiten de regio die sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde olie en gas, is de belangrijkste transmissieroute via hogere energieprijzen. Veel van deze economieën zijn financieel kwetsbaarder dan de Golfstaten en Israël. Aziatische economieën, waaronder China en India, zijn bijzonder gevoelig, omdat zij sterk afhankelijk zijn van het fysieke transport van olie en gas via de Straat van Hormuz en direct zouden worden getroffen door een langdurige verstoring.

Negatief scenario: langdurige escalatie

Een negatief scenario met een langduriger escalatie kan niet worden uitgesloten. In tegenstelling tot de operatie van 2025, die gericht was op het beperken van de nucleaire capaciteiten van Iran, strekken de huidige doelstellingen zich uit tot regimeverandering en de ontmanteling van het arsenaal aan ballistische raketten van Iran. Deze dynamiek versterkt het gevoel van strategische kwetsbaarheid van Iran en vergroot de kans op verdere vergeldingsmaatregelen.

Een verdere escalatie zou kunnen leiden tot een grotere afhankelijkheid van proxy-milities in de hele regio en aanvallen op naburige olie- en gasinstallaties, wat een risico zou vormen voor langdurige schade aan de regionale en mondiale productiecapaciteit. Recente berichten over drone-aanvallen op een olieraffinaderij in Saoedi-Arabië en een LNG-fabriek in Qatar wijzen erop dat deze mogelijkheid steeds waarschijnlijker wordt. Dergelijke acties zouden ook de kans op vergeldingsaanvallen op de eigen energie-infrastructuur van Iran vergroten.

In dit veel ongunstiger scenario zouden de olieprijzen volgens schattingen kunnen stijgen tot 130-140 dollar per vat. Hoewel het onwaarschijnlijk is dat Iran de Straat van Hormuz voor langere tijd gesloten zal houden, zou het de scheepvaart binnen en buiten de straat kunnen blijven verstoren, wat zou leiden tot aanhoudende instabiliteit in de mondiale energiestromen.

Onder deze omstandigheden zou Bahrein waarschijnlijk de eerste Golfstaat zijn die in financiële moeilijkheden zou komen vanwege zijn zwakke overheidsfinanciën, beperkte buffers en sterke afhankelijkheid van olie-inkomsten. Ook andere economieën in de Golf zouden onder aanhoudende druk komen te staan, aangezien de verstoringen van de logistiek, het toerisme en de exportactiviteiten langer zouden aanhouden.

Aziatische economieën, waaronder China en India, zijn bijzonder kwetsbaar omdat ongeveer 80 % van de olie en het gas die via de Straat van Hormuz worden vervoerd, bestemd is voor Azië. Een langdurige prijsstijging zou ook wegen op andere opkomende markten met een hoge afhankelijkheid van energie-import en beperkte fiscale ruimte. Zelfs als de OPEC-producenten hun productie verhogen, zou de verlichting beperkt zijn als de olie de exportmarkten niet kan bereiken.

Monitoring en aanpassing

De impact op de wereldeconomie en de markten zal sterk afhangen van de duur en de intensiteit van het conflict. Ondanks de situatie blijven we normaal opereren in het Midden-Oosten en zorgen we voor dekking en ondersteuning van onze klanten en partners. We volgen de ontwikkeling van de risico's in verband met de commerciële kredietlijnen van onze verzekerden in de regio op de voet, volgen de ontwikkelingen nauwlettend en verzamelen informatie uit meerdere bronnen om ervoor te zorgen dat onze reacties nauwkeurig en contextspecifiek blijven.